جامعه‌شناسی اثبات ریاضی

در بیرون جامعهٔ ریاضی، اغلب این تصور جزمی وجود دارد که فرآیند اثبات در ریاضیات مفهومی مطلق و پایدار و مستقل از مقتضیات زمان و مکان، سلایق شخصی و گروهی و تحولات دانش بشر در طول اعصار است. هرچند در ریاضیات (به‌نسبت دیگر شاخه‌های دانش بشری) اجماع نظر بیش‌تری دربارهٔ اعتبار احکام وجود دارد، مفهوم اثبات دستخوش تحولات تاریخی و درگیر ملاحظات جدی فلسفی، آموزشی و جامعه‌شناختی بوده و هست. نوشتهٔ حاضر می‌کوشد توجه خواننده را به وجود مناقشه در این زمینه جلب کند و، ازاین‌رو، مستقل از نظر من دربارهٔ جزئیات متن، گام مثبتی برای آشناکردن خواننده با یکی از مباحث مهم فلسفهٔ ریاضیات است.
سیاوش شهشهانی
استاد ریاضی دانشگاه صنعتی شریف
کتاب جامعه‌شناسی اثبات ریاضی دارای دو ویژگی بسیار چشمگیر و قابل ستایش است. نخست این‌که موضوع آن ازجمله موضوعات نوظهور و خط مقدمی تفکر و اندیشهٔ جامعه‌شناختی و فلسفی معاصر است. در این مرز مشترک میان جامعه‌شناسی و فلسفه هنوز مبانی و اصول جاافتادهٔ اجماع‌شده‌ای به وجود نیامده و آثاری که صرفاً مبنای پژوهشی داشته باشد بسیار کم و نادر است. این وضع دشواری و ناهمواری قلمروی را آشکار می‌کند که نویسنده شجاعانه و البته محتاطانه وارد آن شده است. ویژگی برجستهٔ دیگر کتاب نحوهٔ مواجههٔ فکورانه و غیرمقلدانهٔ نویسنده با موضوع است. صرف‌نظر از این‌که از نظر بنده یا هر فرد دیگری چه انتقاداتی می‌تواند در نقد و بررسی مفصل کتاب مطرح باشد، ظهور این قبیل آثار نوآورانهٔ پژوهشی در فضای به‌شدت مقلدانهٔ مدرنیستی – سیانتیستیِ جامعهٔ فکری معاصر ایران رویدادی است بدیع، امیدبخش و سزاوار تحسین بسیار.
سعید زیباکلام
استاد فلسفهٔ دانشگاه تهران