فرسنامه قیم نهاوندی

در میانه‌های سدهٔ ۶ ق، کتابی در زمینهٔ اسب‌شناسی و درمان اسب پدید آمد که در نوع خود بی‌مانند است. تاکنون، فرسنامهٔ محمد بن محمد (سدهٔ ۸ ق) را کهن‌ترین کتاب در باب اسب می‌پنداشتیم. اما اینک می‌بینیم که محمد بن مبارک زنگی، معروف به قیم نهاوندی، نزدیک به دویست سال پیش از محمد بن محمد، کتابی بسیار گرانبها دربارهٔ اسب‌داری نگاشته و نام خود را جاویدان کرده است. منبع این نویسنده کتابی از ابن اخی حزام در سدهٔ ۳ ق است که نخستین کتاب اسب‌شناسی در اسلام – به زبان عربی – به‌شمار می‌آید. اما قیم نهاوندی تنها به این کتاب تکیه نکرده بلکه تجربه‌های شخصی خود را در درمان و تربیت اسب یک‌به‌یک شرح داده و بدین‌سان اثر خود را بی‌مانند ساخته است.
واژگان بسیار کهن فارسی و نثر کهنه اما بیشتر عامی‌گرای کتاب برای پژوهش‌های زبان و ادب فارسی در سده‌های ۵ و ۶ ق سخت سودآور است.
این کتاب به کوشش دو پژوهشگر، نادر مطلّبی کاشانی و آذرتاش آذرنوش بر اساس دو نسخهٔ خطی پاریس و استانبول همراه با مقدمه و فهرست رنگ‌های اسب و واژگان دشوار فارسی برای چاپ آماده شد.