بازخوانی میراث پدر آموزش نوین؛ چرا آثار «میرزا حسن رشدیه» احیا شدند؟

۲. تنهاییِ یک مصلح؛ نه دانشگاه حمایت کرد، نه حوزه!

یکی از تلخ‌ترین بخش‌های ماجرای تدوین این کتاب، غربت عجیب میرزا حسن رشدیه است. باقریان موحد فاش می‌کند که هیچ‌کدام از موسسات عریض و طویل فرهنگی، چه دانشگاهی و چه حوزوی، حاضر به حمایت از چاپ این اثر نشدند. بهانه‌ها شنیدنی و تأمل‌برانگیز است:

• پاسخ دانشگاهیان: «رشدیه روحانی است؛ بروید سراغ موسسات مذهبی قم!»

• پاسخ حوزویان: «رشدیه فقط یک پیش‌نماز ساده بوده، نه یک اندیشمند صاحب ایده!»

این پاس‌کاری‌ها نشان می‌دهد که رشدیه همان‌طور که در زمان حیاتش مظلوم بود و مدارسش را تخریب می‌کردند، امروز هم در میان متولیان فرهنگ غریب است.

۳. رشدیه؛ آسیب‌شناسی که پیش از معلم بودن، درد را شناخت

تفاوت رشدیه با دیگرانی که قبل یا بعد از او آمدند چه بود؟ چرا نام او ماندگار شد و دیگران فراموش شدند؟ پاسخ در «نگاه آسیب‌شناسانه» اوست. رشدیه قبل از اینکه معلم باشد، یک طبیب اجتماعی بود. او در ۲۳ سالگی، زمانی که پیش‌نماز مسجد چرنداب تبریز بود، درد جامعه را فهمید و برای درمان آن راهی استانبول، بیروت و قاهره شد. تفاوت بزرگ: بسیاری از مصلحان آموزشی بعد از مدتی خسته شدند و عطای کار را به لقایش بخشیدند، اما رشدیه ۷۰ سال تمام ایستادگی کرد. او تمام سختی‌ها را به جان خرید و در برابر مخالفت‌های عوام و خواص خم به ابرو نیاورد.